Giriş/Çıkış (I/O) Birimi ve Yapısı
Bilgisayarların Merkezi İşlem Biriminin Kontrol, Adres ve Veri yolları
üzerinden Bellek, Genişleme Birimi ve Çevre Cihazları ile iletişim şeması gösterilmiştir.
Bilgisayarlarda bulunan I/O birimi yardımıyla işlemci çevre birimleriyle iletişim kurar.
Çevre birimi klavye, monitör, seri veya paralel port olabileceği gibi hard disk CDROM veya
DVDRAM vs. olabilir. Burada I/O birimi çevre birimleri ile işlemci arasındaki gelen ve
giden bilgi trafiğini kontrol etmektedir. Adres yolu üzerinden istenen donanımın adresine
gidilerek gönderilmek veya alınmak istenen veri data yolu üzerinden alınabilir. Kontrol yolu
bilgi trafiğinin kontrolü için kullanılmaktadır. Örneğin eğer bilginin iletiminde problem
çıkarsa kontrol yolu üzerinden bu bilginin sağlıklı bir şekilde iletilmediği sinyali
gönderilecektir.

Giriş/Çıkış (I/O) Portlarının Özellikleri
Genelde port olarak
düşünmediğiniz fakat bilgisayar sürücüleri ile iletişim kurmaya yarayan IDE, EIDE ve SCSI
vs. gibi portlarda mevcuttur. Sizlere bu modülde tabloda belirtilen portlar hakkında genel
bilgiler verilecektir.

Paralel Port (DB25)
Paralel Port ilk olarak Apple bilgisayarlar için saniyede yaklaşık 150K’ lık bilgi veren
ve sadece çıkış için tasarlanmış arabirim kartı olarak üretilmiştir. Daha sonra IBM Intel,Xircomi Zenith, Microsoft ve Hewlett Packard firmaları paralel porta bugünkü şeklini
vererek PC bilgisayarlar için bu portu geliştirmişlerdir..
Paralel portta ki paralelin anlamı aynı anda birden fazla bitin alınıp gönderilmesi
olarak ifade edilebilir. Yani bir cihazda paralel port varsa bu port vasıtasıyla 8 bitlik veri
aynı anda gönderilip alınabilir.

Seri Port (RS232)
RS232 standartıyla özdeşleşmiş olan seri port ile birim zamanda bilgilerin ardı ardına
iletilmesiyle haberleşme gerçekleşir. Paralel portta 8 bitlik bilgi tek çevrimde gönderilirken
seri portta aynı bilgi 8 çevrimde gönderilir. Bu olayı şu şekilde düşünebilirsiniz. 8 kişilik
arkadaş grubunuzla beraber bir futbol müsabakasına gidiyorsunuz. Kapılardan içeri
gireceksiniz yalnız sadece bir kapı (turnike) açık. Bu durumda diğer arkadaşlarınızla beraber
arka arkaya kapıdan içeri gireceksiniz. Eğer 8 kapı birden açık olsaydı hepiniz aynı anda
kapıdan içeri girebilirdiniz. Yalnız buradan sakın ola ki seri portun paralel porta göre yavaş
olduğu fikri aklınıza gelmesin. Seri porttaki bir bilginin birim zamandaki bit iletim hızına
bağlı olarak (boud rate) seri portun hızı belli olur.

USB (Universal Serial Bus) Portu
Üniversal seri port olarak da bilinen bu port dijital cihazlara hızlı bir şekilde veri
transfer etmek için tasarlanmış bir protokol çerçevesinde, seri olarak bilgi transferi için
üretilmiştir. Çoğu dijital kamera ve hafıza kartı okuyucuları bu port üzerinden bilgisayarlara
bağlanmaktadır. RS232 seri portlara göre hızlı fakat Firewire portuna göre yavaş olan USB
portlarının 1.0, 2.0 gibi versiyonları mevcuttur. RS232 portuna sadece 1 adet cihaz
takılabilirken USB portununa 127 farklı cihaz takılabilir. Bu işlem USB portuna USB Hub
(Çoklayıcı) takılarak yapılabilir.

PS/2 Portu
PS/2 portu fare ve klavye için 2 adet üretilmiş 6 pinli konektörden oluşan, düşük hızlı
bir seri porttur. 1984 yılında IBM tarafından tasarlanmıştır. Bu portun kullanımında
genellikle klavye ve fare girişleri karıştırıldığı için kullanıcı problemleri çıkmaktadır.Bu portlara
bilgisayar açıkken bağlantı yapılması durumunda bilgisayar anakartına zarar verilebilir.
Böyle bir durumda klavye veya fare kısmı çalışmayacağından bilgisayar kullanılamaz
duruma gelebilir. Gerekli olan arızanın giderilmesini bekleyebilir ya da USB klavye veya
USB fare takarak çözüm üretebilirsiniz.

Firewire IEEE 1394 Port
USB portlara göre daha hızlı olan Firewire portu genellikle dijital kameralarda
kullanılmaktadır. Dijital kameralarda bulunan bu port vasıtasıyla görüntü aktarımını video
yakalama kartı olmadan gerçekleştirmek mümkündür. Ayrıca bu port bazı hafıza kart
okuyucularında bulunabilmektedir. İlk olarak Apple bilgisayarlar için üretilmiş olan bu port
PC bilgisayarlarda da yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır. Diğer bir adıyla Ay-link
olarak bilinen bu port dizüstü bilgisayarların bütün hepsinde standart haline gelmiştir.

Seri Port
Genellikle bilgisayarların çevre donanımlarıyla haberleşmesinde kullanılan seri ve
paralel portlar artık günümüzde bilgisayar anakartlarının üzerinde tümleşik olarak
gelmektedir. PC bilgisayarların üretilmeye başlandığı ilk yıllarda PCI veya ISA slotlarına
takılan I/O kartı üzerinde bulunan bu portlar, Pentium işlemciler için üretilen anakartların
üzerinde tümleşik olarak üretilmeye başlamıştır.

Seri Portta bilgi transferi giden bilgi için tek hat aynı şekilde gelen bilgi için de tek hat
üzerinden yapılmaktadır. Bu nedenle seri port çift yönlü [full dubleks] çalışabilen
(bidirectional) bir porttur. Seri haberleşmede bilgi paketleri başlangıç ve bitiş bitleriyle
işaretlenerek birbirinin ardı sıra gelen sinyallerle gönderilir.

PC bilgisayarlarda seri port haberleşmesi RS232 standardında yapılmaktadır. RS232
standardının sinyal seviyeleri TTL seviyesinden yüksektir. RS 232 sinyallerini TTL
seviyesine dönüştürmek için bilgisayar anakartları içerisinde seviye uygunlaştırıcı entegreler
kullanılmaktadır. Ayrıca UART adı verilen arabirim sayesinde seri gelen bilgiler paralel hale
getirilip bilgisayar anakartı içerisinde işlenebilir hale gelir. Yine aynı şekilde bilgisayardan
gönderilmek istenen paralel bilgi UART vasıtasıyla seri hale dönüştürülür.

Seri portta bilgi gönderme işlemi şu şekilde ifade edilebilir. 8 tane öğrencinin tek sıra
halinde dizildiğini ve bu öğrenci grubunun başında ve sonunda birer rehber öğretmenin
olduğunu kabul edelim. Bu grubun gezi için bir yere gittiğini ve güvenlik önlemenin alındığı
bu yerden turnikeden geçerek teker teker içeri girdiklerini düşünelim. Bu grubu izleyen
güvenlik görevlisinin ilk öğretmenin girişiyle grubun geldiğini, son öğretmenin içeriye
girmesiyle de grubun tamamen içeride olduğunu gözlemleyeceğini çok rahat diyebiliriz. İşte
seri port haberleşmesi teker teker 1 ve 0 (var/yok) bilgilerinin iletilmesiyle gerçekleşir.
RS232 standardında eğer bilgi 0 olarak algılandıysa bu bilgi +3V ile +25V arasında
bir değer olabilir. Eğer bilgi 1 olarak algılandıysa bu bilgi -3V ile -25V arasında gerilim
değeri almıştır.

İki cihaz seri haberleşme portu üzerinden haberleştirilmek isteniyorsa birinin bilgi
gönderen ucu diğerinin bilgi alan ucuna çapraz şekilde bağlanmalı ve şase (GND) uçları
birleştirilmelidir.

Paralel Port
Paralel portta bilgi 8 bitlik data hattı üzerinden yapılmaktadır. Seri haberleşmenin
aksine paralel haberleşmede iletilmek istenen 8 bitlik veri aynı anda iletilebilmektedir. Seri
portta anlatılan öğretmen öğrenci grubu olayını tek kapıdan değil de grubun sanki 8 ayrı
kapıdan bir anda geçerek içeri girdiğini düşünerek paralel port için uyarlayabiliriz. Ayrıca
paralel portta Kontrol (Control) ve Durum (Status) sinyallerinin alınıp gönderildiği pinler
bulunmaktadır.

SPP, EPP ve ECP olarak 3 farklı modu bulunan 25 pinlik paralel port bidirectional bir
porttur.

Paralel portun SPP, ECP, EPP gibi modları mevcuttur. Bu modlar PC’ lerin BIOS
yazılımı üzerinden değiştirilebilmektedir. Ayrıca veri hattı başlangıç adreslerinin 287h veya
387h olarak yapılması BIOS üzerinden mümkündür.

SPP( Standart Paralel Port) modu tekyönlü (unidirection) olarak çalışan bir moddur.
Bu mod aynı anda bir yönden bilgi alış verişini (half dubleks) sağlayarak çalışır. Yani aynı
anda hem bilgi alma hem bilgi gönderme işlemi gerçekleştirilemez.

EPP (Enhanced Parallel Port) modu saniyede 500 Kbyte ile 2 Mbyte veri aktarımına
izin verebilmektedir. Bu mod genellikle depolama aygıtları için kullanılmaktadır. Bu nedenle
herhangi bir depolama (back up) aygıtı paralel porta bağlanacaksa bilgisayarla olan mod
uyuşumuna dikkat edilmesi gerekmektedir.

//KASVAA