Biruni (973 - 1051), ünlü İslam bilginlerinden biridir. Tam adı Ebu Reyhan Muhammed bin Ahmed el-Birûnî;dir. Coğrafya,astronomi, matematik, doğa bilimleri, ve tarih alanındaki çalışmalarıyla tanınır. Birûnî, 4 Eylül 973″te Harezm”de doğdu. Birûnî, Harezm sarayında astronomi ve matematik öğrendi. Harezm;deki kargaşalıklar yüzünden bir süre İran”da kaldı. Ardından Ziyariler hükümdarı Kabus bin Vaşmgir;in sarayına girdi. Bir tür tarih yapıtı olan el-Âsârü”l-Bâkiye”yi (Geride Kalan Yüzyıllar) orada yazarak sultana sundu. Harezm”e döndükten sonra, Sultan Memun bin el-Memun”un sarayında İbni Sina, İbn Miskeveyh, Ebu Nasr gibi bilginlerle birlikte çalıştı. Gazneli Mahmud”un Harezm ülkesini fethetmesinden sonra Gazne kentine yerleşti. Gazneli sarayında büyük saygı gördü. Son yıllarını Gazne;de geçirdi ve burada öldü.
Birûnî, değişik alanlarda pek çok kitap yazmıştır. Nihâyâtü”l-Emâkin (”Mekânların Sonları”) adlı yapıtı, coğrafyadan, jeoloji ve jeodeziye (yeryüzü düzlemini ölçme bilgisi) kadar bir dizi konudaki yazılarını içerir. Sultan Mesud”a sunduğu el-Kanunü”l-Mesudi, Birûnî;nin astronomi alanındaki en önemli yapıtıdır. Bilim tarihçilerine göre Birûnî, Kopernik”le başlayan çağdaş astronominin temellerini atmıştır. Batlamyus ve Aristoteles”in kuramlarına karşı çıkarak dünyanın durağan değil, dönen bir kütle olduğunu ileri sürmüştür.Coğrafyaya katkıları:
1-Dünyanın yuvarlak olduğunu ve kendi etrafında döndüğünü ilmi olarak izah etmiştir.
2- Dünyanın yüzçölçümünü ve kutrunu doğru olarak ölçtü.
3-Şehirlerin meridyen ve enlem dairelerini modern ölçülere yakın bulan ilk kişidir.
4-Karaların kuzeye doğru kaydığını ilk ileri süren kişidir.
5-Membaların meydana gelişini ve yer altı sularının oluşumu ve durumunu tespit etmiştir.
6-İlk jeodezi eseri yazmıştır.
7-Güneşin kışın kuzey yarım küreye uzak yazın yakın olduğunu belirtti.Gel-gitin ve rüzgarın sebebini bulmuş ve izah etmiştir.
8-Denizlerin,dağların ve karaların nasıl meydana geldiğini ilmi olarak izah etti.